Civiel recht wordt ook wel burgerlijk recht genoemd. Het beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen. Voorbeelden van civiel recht zijn personenrecht, familierecht, handelsrecht, huurrecht en arbeidsrecht.
     
Onderwerpen op deze pagina:

Hoofdpersonen in het civiel recht
Procedure in het civiel recht
Beslissing van de rechter

Hoofdpersonen in het civiel recht
De twee partijen in het civiel recht zijn de eiser en de gedaagde. De eiser begint de civiele procedure en de gedaagde is zijn tegenstander: de gedaagde moet zich in een proces verdedigen. De partijen krijgen in een proces te maken met een aantal personen:

- De rechter: de rechter is onpartijdig en hoort beide partijen. Hij doet een uitspraak op basis van wat hij heeft gehoord en is daarbij aan niemand verantwoording schuldig. Hij is alleen gebonden aan het recht.
  
- De griffier: de griffier noteert alles wat er tijdens de rechtszitting wordt gezegd en gedaan. De rechter neemt een beslissing op basis van zijn aantekeningen.
 
- De advocaat. Iemand die een burgerlijk proces wil beginnen, moet vaak eerst een advocaat inschakelen. Een advocaat geeft meestal eerst advies over de zaak. Soms probeert hij een regeling te treffen met de tegenpartij. Pas als dat niet lukt, stapt hij naar de rechter. In de meeste gevallen moeten partijen zich door een advocaat laten bijstaan. Alleen bij de kantonrechter is een advocaat niet verplicht.
Iedereen heeft recht de hulp van een advocaat in te roepen. Wie dat niet kan betalen, krijgt er een toegewezen via de Raad voor de Rechtsbijstand. Wel moet dan altijd een eigen bijdrage worden betaald, die afhankelijk is van iemands inkomen en vermogen.
Daarnaast bestaan er ook Bureaus voor Rechtshulp. Hier kan iedereen advies krijgen over juridische zaken.
   
Procedure in het civiel recht
Degene die in een burgerlijk proces is verwikkeld, krijgt vaak met verschillende rechterlijke instanties te maken. In Nederland houden vier instanties zich met civiele rechtsprocedures bezig: het kantongerecht, de rechtbank, het gerechtshof en de Hoge Raad.
In het civiel recht bestaan bovendien ook alternatieve procedures, waarbij meningsverschillen op een andere manier dan voor de rechter worden opgelost, bijvoorbeeld via een geschillencommissie.

Het kantongerecht
Het kantongerecht is het ‘laagste gerecht’ in Nederland. Burgers kunnen er op een relatief eenvoudige manier hun recht halen. Dat betekent dat zij zelf hun zaken mogen behartigen en niet altijd een advocaat hoeven mee te nemen. De kantonrechter die zich met civiel recht bezighoudt, behandelt alle huur-, huurkoop- en arbeidszaken. Verder behandelt hij alle zaken waarin het draait om minder dan € 5.000,-. Er bestaan twee kantongerechtprocedures, een standaardprocedure en een vereenvoudigde procedure.

De rechtbank
Als een partij het niet eens is met de uitspraak van de kantonrechter, kan hij in principe in hoger beroep bij de rechtbank. Wel moet het dan gaan om een bedrag dat hoger is dan € 1.750,- of om een zaak die niet in geld is uit te drukken, bijvoorbeeld om de ontruiming van een woning. Daarnaast behandelen rechters bij de rechtbank alle zaken die niet in eerste instantie bij de kantonrechter terechtkomen. Meestal oordeelt de rechter op grond van schriftelijke stukken. Partijen hoeven dan niet voor de rechter te komen. Bij familiezaken is dat wel het geval. Speciale procedures bij de rechtbank zijn het kort geding en de procedure voor de kinderrechter.

Het gerechtshof
De raadsheren van een gerechtshof behandelen alleen zaken in hoger beroep tegen vonnissen van een rechtbank. In elke zaak is maar één keer hoger beroep mogelijk. Zaken die eerst bij de kantonrechter zijn geweest en daarna bij de rechtbank, komen dus niet bij het gerechtshof terecht. De procedure bij het gerechtshof lijkt op de procedure bij de rechtbank. Sommige gerechtshoven behandelen exclusief een bepaald soort zaken, bijvoorbeeld pachtzaken of zaken waarbij ondernemingsraden zijn betrokken.

De Hoge Raad
Partijen die het niet eens zijn met een uitspraak kunnen bij de Hoge Raad in cassatie gaan. De raadsheren van de Hoge Raad kijken dan niet opnieuw naar de feiten van een zaak, maar onderzoeken alleen of de rechtbank of het gerechtshof alle rechtsregels goed heeft toegepast. Als dat niet zo is, moet een andere rechtbank of een ander hof opnieuw naar de zaak kijken.
Alternatieve procedures
Niet alle conflicten hoeven door een rechter te worden opgelost. Meningsverschillen tussen partijen in een bepaalde bedrijfstak bijvoorbeeld kunnen ook worden voorgelegd aan een commissie van deskundigen. We noemen dit arbitrage. Op het gebied van het consumentenrecht bestaan verschillende geschillencommissies. Omdat een procedure voor de rechter veel geld kost en vaak lang duurt, stimuleert de overheid alternatieve manieren om conflicten op te lossen. Zo wordt er bijvoorbeeld geëxperimenteerd met bemiddelaars die helpen bij echtscheidingen.

Beslissing van de rechter
Degene die in een burgerlijk proces gelijk heeft gekregen van de rechter zal het vonnis of de beschikking willen uitvoeren. Dat kan pas nadat de tegenpartij weet wat de uitspraak is: een deurwaarder brengt de tegenpartij daarvan op de hoogte. Komt de tegenpartij zijn plichten niet vrijwillig na, dan kan de deurwaarder zogenaamde dwangmiddelen toepassen. Hij kan bijvoorbeeld beslag leggen op het loon van iemand die weigert alimentatie te betalen. Ook de rechter kan een dwangsom opleggen: de partij die zich niet aan de uitspraak van de rechter houdt, moet dan een bepaald bedrag betalen aan de andere partij.
De standaardprocedure
Iemand die een proces bij een kantongerecht begint, moet eerst op het kantongerecht griffierechten betalen. Dat zijn een soort administratiekosten. Vervolgens krijgt de tegenpartij een oproep om voor de rechter te verschijnen. Zo'n oproep heet een dagvaarding en wordt door een deurwaarder bij de tegenpartij bezorgd. In een dagvaarding staat precies wat een eiser wil. De gedaagde kan hierop schriftelijk reageren. Vaak beslist een rechter op basis van deze schriftelijke stukken. Zijn uitspraak heet een vonnis.
In sommige gevallen begint een proces niet met een dagvaarding, maar met een verzoekschrift. Daarin vraagt de ene partij aan de rechter iets te doen, bijvoorbeeld een arbeidsovereenkomst te ontbinden. Ook een echtscheiding kan via een verzoekschriftprocedure verlopen. Een uitspraak van een rechter heet in zo'n geval een beschikking.

De vereenvoudigde procedure
Sommige eenvoudige zaken kunnen bij het kantongerecht met een formulier, dus zonder dagvaarding, worden afgehandeld. Zo’n formulier is verkrijgbaar bij het postkantoor, het Bureau voor Rechtshulp, het ministerie van Justitie of het kantongerecht. Het ingevulde formulier moet naar de griffie van het kantongerecht worden gestuurd. Er moeten ook griffierechten worden betaald.
Het kort geding
Een kort geding is een snelle behandeling van een zaak waarin haast is geboden. Dat is bijvoorbeeld het geval bij stakingen of de ontruiming van een woning. Het gaat bij een kort geding om een mondelinge behandeling van een zaak. Als een van de partijen het niet eens is met de uitspraak van de kort-gedingrechter, kan hij een gewone procedure (een zogenaamde bodemprocedure) starten. Het oordeel van de kort-gedingrechter blijft dan gelden, totdat de rechter een uitspraak doet in een gewone procedure.

De procedure voor de kinderrechter
Als ouders en kinderen samen problemen hebben, dan komen ze soms terecht bij de kinderrechter. Deze kan bijvoorbeeld bepalen dat iemand anders op het kind gaat letten of dat een kind een tijdje ergens anders gaat wonen. We noemen deze beslissingen maatregelen van kinderbescherming. De rechter kan daarbij advies vragen aan de Raad voor de Kinderbescherming. Na een echtscheiding bepaalt de kinderrechter vaak ook de bezoekregelingen tussen ouders en kinderen. 

 Bron/Copyright 1999 ELRO  
Alhoewel aan het vervaardigen van deze informatie de nodige aandacht is besteed en de nodige zorgvuldigheid is betracht, wordt voor wat betreft de inhoud geen enkele aansprakelijkheid aanvaard.

Copyright 1996-2007 Mr. M.C.J. Teurlings. Alle rechten voorbehouden.